برو به محتوای اصلیمرجع اسناد حقوقی معاهدات

اظهارنظر عمومی۱۷: حق افراد به بهره‌مندی از حفظ منافع مادی و معنوی حاصله از دستاوردهای علمی، ادبی و هنری خویش

پرش به فهرست

نخست. مقدمه و فرضیات بنیادی

#

۱. حق افراد به بهره‌مندی از حفظ منافع مادی و معنوی حاصله از دستاوردهای علمی، ادبی و هنری خویش، یکی از حقوق بشر بوده و از حیثیت و ارزش ذاتی افراد نشأت می‌گیرد. این اصل، ماده ۱۵ بند ۱ (ج) و سایر حقوق بشر را از اکثر حقوق قانونی شناخته شده در نظام‌های مالکیت معنوی متمایز می‌دارد. حقوق بشر، حقوقی بنیادین، جداناپذیر و جهانی بوده که به افراد و در برخی شرایط خاص، به گروه‌هایی از افراد و جوامع تعلق می‌گیرد. حقوق بشر، حقوقی بنیادین می‌باشد زیرا به‌صورت ذاتی و به معنای واقعی کلمه در افراد وجود دارد، درحالی‌که حقوق مالکیت معنوی پیش از هر چیز، ابزاری است که دولت‌ها توسط آن در جستجوی انگیزه برای ابتکار و خلاقیت بوده، اشاعه دستاوردهای خلاقانه و نوآورانه و همچنین توسعه هویت‌های فرهنگی را مورد تشویق قرار داده و تمامیت و درستی دستاوردهای علمی، ادبی و هنری را برای مصلحت کل جامعه حفظ می‌نمایند.

#

۲. برخلاف حقوق بشر، حقوق مالکیت معنوی، به‌طور معمول، موقتی بوده و ممکن است فسخ‌شده، امتیاز آن به شخص اعطاشده و یا به فرد دیگری واگذار گردد. درحالی‌که تحت اکثر نظام‌های مالکیت معنوی، حقوق مالکیت معنوی، به‌استثناء حقوق اخلاقی، ممکن است تخصیص داده شده، از بُعد زمان یا دامنه محدود شده، مبادله گشته، اصلاح شده و یا حتی از فرد گرفته شود، (اما) حقوق بشر نمایه‌هایی ابدی از حقوق بنیادین افراد می‌باشند. با وجود اینکه حق فرد به بهره‌مندی از حفظ منافع مادی و معنوی حاصله از دستاوردهای علمی، ادبی و هنری، پیوند مابین پدیدآورنده اثر و آفریده وی و پیوند افراد، جوامع و یا دیگر گروه‌ها و میراث فرهنگی جمعی و همچنین منافع مالی اصلی آن‌ها که لازمه بهره‌مندی پدیدآورنده اثر از زندگی با معیارهای قابل‌قبول می‌باشد را پاس می‌دارد، نظام‌های مالکیت معنوی در وهله اول از منافع و سرمایه‌گذاری دادوستدها و شرکت‌های بزرگ حمایت می‌نمایند. به‌علاوه، دامنه حمایت از منافع مادی و معنوی پدیدآورنده اثر که در ماده ۱۵ بند ۱ (ج) ذکر شده، الزاماً با آنچه تحت قوانین ملی یا توافقات بین‌المللی، حقوق مالکیت معنوی خوانده می‌شود، تطابق ندارد.۲

#

۳. بنابراین، آنچه مهم می‌باشد این است که حقوق مالکیت معنوی و حقوق بشر مذکور در ماده ۱۵ بند ۱ (ج)، یکسان تلقی نگردند. حق افراد به بهره‌مندی از حفظ منافع مادی و معنوی پدیدآورنده اثر، در چندین سند بین‌المللی به رسمیت شناخته‌شده است. به‌بیان‌دیگر، ماده ۲۷ بند ۲ بیانیه جهانی حقوق بشر تصریح می‌دارد «همه افراد محق به حفظ منافع مادی و معنوی حاصله از دستاوردهای علمی، ادبی و هنری خویش می‌باشند». همچنین، این حق در اسناد منطقه‌ای حقوق بشر من‌جمله ماده ۱۳ بند ۲ اعلامیه آمریکایی حقوق و وظایف انسان (۱۹۸۴)، ماده ۱۴ بند ۱ (ج) پروتکل الحاقی کنوانسیون آمریکایی حقوق بشر در زمینه حقوق اقتصادی اجتماعی و فرهنگی (۱۹۹۸) (پروتکل سان سالوادور) و به‌صورت غیرمستقیم در ماده ۱ پروتکل شماره ۱ کنوانسیون حمایت از حقوق بشر و آزادی‌های اساسی (۱۹۵۲) (کنوانسیون اروپایی حقوق بشر)، به رسمیت شناخته‌شده است.

#

۴. حق افراد به بهره‌مندی از حفظ منافع مادی و معنوی حاصله از دستاوردهای علمی، ادبی و هنری خویش به ترغیب مشارکت فعال خالقین آثار علمی ادبی و هنری و پیشرفت جامعه به‌عنوان یک واحد، می‌کوشد. ازاین‌رو، این حق در نفس خود به سایر حقوق بشر که در ماده ۱۵ این میثاق به رسمیت شناخته شده، من‌جمله حق مشارکت در زندگی فرهنگی (ماده ۱۵ بند ۱ (الف))، حق برخورداری از مزایای پیشرفت‌های علمی و کاربردهای آن (ماده ۱۵ بند ۱ (ب)) و آزادی‌های لازم جهت انجام تحقیقت علمی و فعالیت‌های مبتکرانه (ماده ۱۵ بند ۳)، مرتبط می‌باشد. این حقوق و ماده ۱۵ بند ۱ (ج)، به‌طور هم‌زمان هم یکدیگر را تقویت نموده و هم متقابلاً، محدود می‌نماید. محدودیت‌هایی که این حقوق بر حق پدیدآورندگان آثار به بهره‌مندی از حفظ منافع مادی و معنوی حاصله از دستاوردهای علمی ادبی و هنری خویش اعمال می‌نمایند تا حدودی در این اظهارنظر عمومی و بخشی از آن نیز در اظهارنظرهای عمومی دیگری در خصوص ماده ۱۵ بند ۱ (الف) و (ب) و بند ۳ میثاق موردبررسی قرار خواهد گرفت. از آنجایی‌که حراست از آزادی تحقیقات علمی و فعالیت‌های مبتکرانه که تحت ماده ۱۵ بند ۳ و ماده ۱۵ بند ۱ (ج) تضمین گشته، یک بُعد اقتصادی نیز دارد، این امر رابطه تنگاتنگی با حقوق فرصت انتخاب آزاد شغل جهت تأمین معاش (ماده ۶ بند ۱) و دستمزد مناسب (ماده ۷ (الف)) و حق یک زندگی با معیارهای قابل‌قبول برای هر فرد (ماده ۱۱ بند ۱) دارد. به‌علاوه، تحقق ماده ۱۵ بند ۱ (ج)، به بهره‌مندی از سایر حقوق بشر که در اعلامیه بین‌المللی حقوق بشر و دیگر اسناد بین‌المللی و منطقه‌ای تضمین گشته‌اند از جمله حق تملک فردی و همچنین تملک گروهی،۲ آزادی بیان که شامل آزادی جستجو، دریافت و پراکندن اطلاعات و عقاید در خصوص کلیه موضوعات ۳ می‌گردد، حق تکامل کامل شخصیت فرد،۴ و حقوق مشارکت اجتماعی۵ که شامل حقوق فرهنگی گروه‌های خاص نیز می‌شود، وابسته می‌باشد.۶

#

۵. با هدف یاری‌رساندن به دولت‌های عضو در امر اجرای میثاق و عمل به تعهدات گزارش‌دهی، این اظهارنظر عمومی در بخش دوم به محتوای اصلی ماده ۱۵ بند ۱ (ج)، در بخش سوم به تعهدات دولت‌های عضو، در بخش چهارم به تخلفات، در بخش پنجم به اجرای تعهدات در سطح ملی و در بخش ششم به تعهدات عواملی غیر از دولت‌های عضو می‌پردازد.

#

دوم. محتوای اصلی ماده ۱۵ بند ۱ (ج)

#

۶. ماده ۱۵ بند ۱، ۳ حقی را که دلالت بر مشارکت فرهنگی دارد برمی‌شمارد که شامل حق هر فرد به بهره‌مندی از حفظ منافع مادی و معنوی حاصله از دستاوردهای علمی ادبی و هنری خویش (ماده ۱۵ بند ۱ (ج)) نیز می‌باشد؛ بنابراین، هر یک از ارکان ماده ۱۵ بند ۱، نیازمند توضیح می‌باشد.

#

ارکان ماده ۱۵ بند ۱ (ج)

#

۷. از نظر کمیته، تنها «پدیدآورنده» اثر علمی ادبی یا فرهنگی، چه زن و چه مرد، چه فرد و چه گروهی از افراد،۷ به عنوان مثال نویسندگان یا هنرمندان، ذینفع حفظ ماده ۱۵ بند ۱ (ج) می‌باشند. این نکته از آنجا برمی‌آید که به نظر می‌رسد تنظیم‌کنندگان این ماده با استفاده از عبارات «هر فرد» و یا «پدیدآورنده اثر» بر این باور بوده‌اند که پدیدآورندگان دستاوردهای علمی ادبی و هنری، افراد عادی بوده،۸ و در آن زمان از این مهم که پدیدآورندگان اثر می‌توانند گروهایی از افراد نیز باشند، غفلت ورزیده‌اند. تحت نظام‌های بین‌المللی حفاظت از توافق‌نامه‌ها، نهادهای قانونی نیز در بین دارندگان حقوق مالکیت معنوی جا دارند. با این وجود، حقوق آن‌ها به دلیل ماهیت متفاوتشان، به‌عنوان حقوق بشر تحت حمایت قرار نمی‌گیرد.۹

#

۸. اگرچه انتخاب کلمات ماده ۱۵ بند ۱ (ج) اغلب به خالق اثر به‌عنوان فرد واحد («هر فرد»، «پدیدآورنده») اشاره می‌نماید، حق بهره‌مندی از حفظ منافع دستاوردهای علمی ادبی هنری می‌تواند تحت شرایطی خاص، به جوامع یا گروه‌هایی از افراد اعطا گردد.[[۱۰]

#

«دستاوردهای علمی ادبی یا هنری»

#

۹. از نظر کمیته، «دستاوردهای علمی ادبی یا هنری»، در قالب معنایی ماده ۱۵ بند ۱ (ج)، اشاره به زاییده‌های ذهن انسان دارد که از منظر «دستاوردهای علمی» به نگارشات و ابتکارات علمی، من‌جمله دانش، نوآوری‌ها و مرسومات برای جوامع بومی و محلی و از منظر «دستاوردهای ادبی و هنری»، به‌عنوان‌مثال، به اشعار، رمان¬ها، نقاشی‌ها، مجسمه‌ها، قطعات موسیقی، آثار تئاتر و سینما، اجراها و نقل شفاهی دانش/هنر/فرهنگ - به‌عنوان مثال به‌صورت‌های افسانه‌ها، مَثَل‌ها، تصنیف‌ها، آهنگ‌ها، یا سرودها – اشاره دارد.

#

«بهره‌مندی از حفاظت»

#

۱۰. از نظر کمیته، ماده ۱۵ بند ۱ (ج) این امر را به رسمیت می‌شمارد که پدیدآورنده اثر، از نوعی حفاظت از منافع مادی و معنوی حاصله از دستاوردهای علمی ادبی یا هنری خویش بهره برد، اما هیچ اشاره‌ای به شروط و چگونگی این حفاظت نشده است. به‌منظور بقای پیام این اصل، حفاظت ارائه‌شده باید در تضمین منافع مادی و معنوی حاصله از دستاوردهای پدیدآورندگان اثر، مثمر ثمر واقع گردد. بااین‌وجود، مادامی‌که حفاظت ارائه شده جهت تضمین منافع مادی و معنوی حاصله از دستاوردهای پدیدآورندگان اثر – مطابق با آنچه در بندهای ۱۲ الی ۱۶ در ذیل بیان شده – مناسب تلقی گردد، حفاظت تحت ماده ۱۵ بند ۱ (ج)، الزاماً نباید با روش‌های محافظت ارائه شده در حق نشر، حق ثبت اختراع و دیگر نظام‌های دارایی معنوی مطابقت نماید.

#

۱۱. کمیته بر این باور است که با به رسمیت شناختن حق هر فرد به «بهره‌مندی از حفظ» منافع مادی و معنوی دستاوردهای علمی ادبی یا هنری خویش، ماده ۱۵ بند ۱ (ج) به‌هیچ‌عنوان دولت‌های عضو را از اتخاذ موازین بالاتر حفاظتی در توافق‌نامه‌های بین‌المللی و یا در قوانین داخلی خود،۱۱ در خصوص حفاظت از منافع مادی و معنوی پدیدآورندگان اثر، بازنمی‌دارد مشروط بر اینکه این موازین به نحو توجیه‌ناپذیری، بهره‌مندی از سایر حقوق میثاق را محدود ننماید.۱۲

#

«منافع معنوی»

#

۱۲. حفظ «منافع معنوی» پدیدآورندگان اثر، یکی از دغدغه‌های اصلی تنظیم‌کنندگان ماده ۲۷ بند ۲ اعلامیه جهانی حقوق بشر بوده است: «پدیدآورندگان کلیه آثار هنری، ادبی و علمی و مخترعین باید علاوه بر دستمزد خود، یک حق معنوی در رابطه با اثر یا اکتشاف خود داشته و این حق نباید حتی پس از اینکه آن اثر/اکتشاف به دارایی معمول افراد مبدل گشت، از بین برود».۱۳ هدف این امر، بیان داشتن ماهیت ذاتی هر یک از زاییده‌های ذهن انسان و به دنبال آن، پیوند پاینده پدیدآورندگان و اثرات آن‌ها بود.

#

۱۳. مطابق با پیش‌نویس ماده ۲۷ بند ۲ اعلامیه جهانی حقوق بشر و ماده ۱۵ بند ۱ (ج) میثاق، کمیته بر این باور است «منافع معنوی» که در ماده ۱۵ بند ۱ (ج) به آن اشاره‌شده، شامل به رسمیت شناختن حق پدیدآورندگان به‌عنوان خالقین دستاوردهای علمی ادبی و هنری خود و مخالفت با هرگونه تحریف، نقص یا دیگر تصرف‌ها و اعمال آسیب رساننده در دستاوردهای ایشان که بر عزت و آبروی این افراد خدشه‌ای وارد نماید، می‌باشد.۱۴

#

۱۴. کمیته بر اهمیت به رسمیت شناختن ارزش دستاوردهای علمی ادبی و هنری، به‌عنوان تجلی وجود خالق آن تأکید نموده و تصریح می‌نماید حفاظت از منافع معنوی، اگرچه به میزان متفاوت، (اما) در اغلب دولت‌ها، فارغ از نظام حقوقی جاری، وجود دارد.

#

«منافع مادی»

#

۱۵. حفظ «منافع مادی» پدیدآورنده که در ماده ۱۵ بند ۱ (ج) بدان اشاره شده، بر ارتباط نزدیک این اصل با حق تملک که در ماده ۱۷ اعلامیه جهانی حقوق بشر و در اسناد منطقه‌ای حقوق بشر آمده و همچنین حق دستمزد مناسب برای کارگران (ماده ۷ (الف))، دلالت دارد. برخلاف سایر حقوق بشر، منافع مادی پدیدآورندگان اثر به‌طور مستقیم با شخصیت وجودی خالق آن در ارتباط نیست، اما در بهره‌مندی از حق یک زندگی با معیارهای مناسب مؤثر خواهد بود (ماده ۱۱ بند ۱).

#

۱۶. مدت‌زمان حفظ منافع مادی تحت ماده ۱۵ بند ۱ (ج) الزاماً تمامی طول حیات پدیدآورنده اثر نمی‌باشد. بلکه، از طریق یک‌بار پرداخت و یا اعطای حق انحصاری بهره‌وری از دستاورد علمی ادبی یا هنری فرد برای مدت محدود نیز می‌توان پدیدآورنده اثر را قادر به بهره‌مندی از یک زندگی با معیارهای مناسب نمود.

#

«نتیجه»

#

۱۷. کلمه «نتیجه» تأکید دارد پدیدآورندگان آثار تنها در صورتی از حفظ چنین منافع مادی و معنوی بهره‌مند خواهند شد که آن دستاوردهای علمی ادبی یا هنری، مستقیماً توسط همان اشخاص ایجادشده باشد.

#

شرایط تبعیت دولت‌های عضو از ماده ۱۵ بند ۱ (ج)

#

۱۸. حق حفاظت از منافع مادی و معنوی پدیدآورندگان، شامل ارکان ضروری و به‌هم‌پیوسته ذیل بوده که اِعمال دقیق آن‌ها به شرایط اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی حاکم بر دولت عضو بستگی دارد:

(الف) فراهم بودن. قوانین و مقررات مناسب و همچنین جبران خسارت مؤثر اجرایی، قضایی و غیره جهت حفظ منافع مادی و معنوی پدیدآورندگان آثار، باید در محدوده تحت اختیار دولت عضو فراهم باشد.

(ب) در دسترس بودن. جبران خسارت مؤثر اجرایی، قضایی و غیره جهت حفظ منافع مادی و معنوی حاصله از دستاوردهای علمی ادبی یا هنری، باید در دسترس پدیدآورندگان آثار باشد. قابلیت در دسترس بودن شامل چهار بُعد بوده که با یکدیگر هم‌پوشانی دارند:

۱- قابلیت دسترسی فیزیکی: دادگاه‌های ملی و آژانس‌های مرتبط با حفظ منافع مادی و معنوی حاصله از دستاوردهای علمی ادبی یا هنری پدیدآورندگان آثار، باید در دسترس تمامی اقشار جامعه، من‌جمله پدیدآورندگان آثار که دارای ناتوانی بوده، قرار داشته باشد.

۲- قابلیت دسترسی اقتصادی (مقرون‌به‌صرفه): دسترسی به چنین جبران خسارتی باید برای همگان، من‌جمله اقشار آسیب‌پذیر و افراد کمتر موردتوجه قرارگرفته، مقرون‌به‌صرفه باشد. به‌عنوان مثال، چنانچه یک دولت عضو تصمیم گیرد جهت عمل به ملزومات ماده ۱۵ بند ۱ (ج) از طرق سنتی حفظ منافع معنوی استفاده نماید، هزینه‌های اجرایی و حقوقی مربوطه باید بر مبنای اصل برابری بوده و متضمن مقرون‌به‌صرفه بودن این جبران خسارت برای همگان باشد.

۳- در دسترس بودن اطلاعات: در دسترس بودن شامل حق جستجو، دریافت و نشر اطلاعات در خصوص ساختار و عملکرد نظام‌های حقوقی یا سیاسی حفظ منافع مادی و معنوی حاصله از دستاوردهای علمی ادبی یا هنری برای پدیدآورندگان آثار که شامل اطلاعات در خصوص قوانین و آیین‌های دادرسی مرتبط نیز می‌گردد، می‌باشد. چنین اطلاعاتی باید برای همگان قابل‌فهم بوده و همچنین باید به زبان‌های اقلیت‌های زبانی و افراد بومی منتشر گرد.

(ج) کیفیت حفاظت. آیین‌های دادرسی حفظ منافع مادی و معنوی پدیدآورندگان آثار، باید به شکلی توانمندانه و به‌سرعت، توسط قضات و مقامات مربوطه مورد رسیدگی قرار گیرد.

#

موضوعات خاص با کاربرد وسیع

#

عدم تبعیض و رفتار یکسان

#

۱۹.ماده ۲ بند ۲ میثاق و ماده ۳، هرگونه تبعیض در دسترسی به حفظ مؤثر منافع مادی و معنوی پدیدآورندگان آثار، من‌جمله جبران خسارت اجرایی، قضایی و غیره، از حیث نژاد، رنگ، جنسیت، زبان، مذهب، عقاید سیاسی یا هر عقیده دیگر، خاستگاه ملی یا اجتماعی، دارایی، نسب یا هر وضعیت دیگر که هدف یا تأثیر ملغی یا مخدوش نمودن بهره‌مندی برابر و یا به کار بستن حق مذکور در ماده ۱۵ بند ۱ (ج) را دارد، منع می‌نماید.۱۵

#

۲۰. کمیته تأکید دارد برچیده شدن تبعیض با هدف دسترسی برابر حفظ مؤثر منافع مادی و معنوی پدیدآورندگان آثار، غالباً با منابع محدود و از طریق اتخاذ یا اصلاح یا فسخ قوانین و یا از طریق تفکیک اطلاعات قابل انجام می‌باشد. کمیته اظهارنظر عمومی شماره ۳ (۱۹۹۰) در خصوص ماهیت تعهدات دولت‌های عضو – بند ۱۲ – را یادآور می‌شود که به‌موجب آن دولت‌ها حتی در زمان محدودیت شدید منابع باید اقشار آسیب‌پذیر و افراد کمتر موردتوجه قرارگرفته جامعه را از طریق اتخاذ برنامه‌های هدفمند کم‌هزینه، موردحمایت قرار دهد.

#

۲۱. اتخاذ اقدامات ویژه موقتی که تنها با هدف تضمین بالفعل برابری برای اقشار آسیب‌پذیر و افراد کمتر موردتوجه قرار گرفته و همچنین افرادی که مورد تبعیض واقع‌شده‌اند صورت می‌گیرد، نقض حق بهره‌مندی از حفظ منافع مادی و معنوی پدیدآورندگان آثار نمی‌باشد، مشروط بر اینکه چنین اقداماتی بر موازین حفاظتی نابرابر و جداگانه برای افراد یا گروه‌های مختلف استمرار نورزیده و به محض نیل به اهداف موردنظر، متوقف گردد.

#

محدودیت‌ها

#

۲۲. حق حفظ منافع مادی و معنوی حاصله از دستاوردهای علمی ادبی و هنری شخص، شامل محدودیت‌هایی شده و باید با سایر حقوق به رسمیت شناخته‌شده در میثاق هم‌تراز باشد.۱۶ با این وجود، محدودیت‌های اعمال‌شده بر حقوق محفوظ تحت ماده ۱۵ بند ۱ (ج)، باید از سوی قانون و متناسب با ماهیت این حقوق تعیین گشته، هدفی مشروع را دنبال کرده و الزاماً جهت ارتقا وضعیت رفاه عمومی در یک جامعه دموکراتیک، مطابق با ماده ۴ میثاق، باشد.

#

۲۳. بنابراین، محدودیت‌ها باید متناسب باشد؛ بدین معنا که هنگامی‌که انواع مختلفی از محدودیت می‌تواند اعمال گردد، اقداماتی که کمترین محدودیت‌ها را ایجاد می‌نماید باید اتخاذ گردد. محدودیت‌ها باید با ماهیت واقعی حقوق محفوظ تحت ماده ۱۵ بند ۱ (ج) که بر حفظ پیوند پدیدآورنده و دستاورد وی و ابزار لازم برای بهره‌مندی ایشان از یک زندگی با معیارهای قابل‌قبول دلالت دارد، منطبق باشد.

#

۲۴. تحمیل محدودیت‌ها ممکن است تحت شرایطی خاص نیازمند اقدامات جبرانی از قبیل پرداخت مالی به‌عنوان غرامت۱۷ مناسب برای استفاده از دستاوردهای علمی ادبی و هنری برای منافع عمومی باشد.

#

سوم. تعهدات دولت‌های عضو

#

تعهدات قانونی عمومی

#

۲۵. با وجود اینکه میثاق، تحقق تدریجی را مقرر ساخته و بر وجود فشارها به دلیل محدودیت‌های منابع موجود (ماده ۲، بند ۱) صحه می‌نهد، اما تعهدات مختلفی از قبیل تعهدات پایه را نیز به دولت‌های عضو واگذار نموده که سریع-الاجرا می‌باشند. اقداماتی که در جهت عمل به تعهدات انجام می‌گیرد باید قاطع، روشن و با هدف تحقق کامل حق بهره‌مندی هر فرد از حفظ منافع مادی و معنوی حاصله از دستاوردهای علمی ادبی و هنری وی باشد.۱۸

#

۲۶. تحقق تدریجی این حق در طول یک برهه زمانی بدین معناست که دولت‌های عضو تعهدی ویژه و مستمر در رابطه با حرکت حتی‌المقدور سریع و مؤثر در جهت تحقق کامل ماده ۱۵ بند ۱ (ج) دارند.۱۹

#

۲۷. همانند سایر حقوق گنجانده شده در میثاق، فرضیه‌ای قوی مبنی بر منع اقدامات واپس‌گرایانه در رابطه با حق حفظ منافع مادی و معنوی پدیدآورندگان آثار وجود دارد. در صورت انجام هرگونه اقدامات واپس‌گرایانه عمدی، دولت عضو موظف باید اثبات نماید این اقدامات پس از سنجیدن تمامی گزینه‌ها انتخاب‌شده و با در نظر گرفتن کلیت حقوق به رسمیت شناخته‌شده در این میثاق، کاملاً توجیه‌پذیر است.۲۰

#

۲۸. حق هر فرد به بهره‌مندی از حفظ منافع مادی و معنوی حاصله از دستاوردهای علمی ادبی و هنری وی، همانند سایر حقوق بشر، ۳ سطح از تعهد را برای دولت‌های عضو پدید می‌آورد: تعهد محترم شماردن، تعهد حمایت و تعهد اجرا. تعهد محترم شماردن دولت‌های عضو را ملزم می‌دارد از دخالت مستقیم یا غیرمستقیم در برخورداری از حق بهره‌مندی از حفظ منافع مادی و معنوی پدیدآورندگان آثار، ممانعت ورزند. تعهد حمایت دولت‌ها را ملزم می‌دارد در خصوص بازداشتن اشخاص ثالث از دخالت در منافع مادی و معنوی پدیدآورندگان آثار، اقدام نمایند؛ و در انتها، تعهد اجرا دولت‌ها را ملزم می‌دارد اقدامات مناسب قانونی، اجرایی، بودجه‌ای، قضایی، ارتقایی و دیگر اقدامات را به‌منظور تحقق کامل ماده ۱۵ بند ۱ (ج)، اتخاذ نمایند.۲۱

#

۲۹. تحقق کامل ماده ۱۵ بند ۱ (ج) ملزم به اقدامات لازم جهت حفظ، توسعه و اشاعه علم و فرهنگ می‌باشد. این امر از ماده ۱۵ بند ۲ که بر تعهدات متعلق به هر یک از جوانب حقوق به رسمیت شناخته‌شده در ماده ۱۵ بند ۱، من‌جمله حق پدیدآورندگان آثار به بهره‌مندی از حفظ حقوق مادی و معنوی خود، دلالت دارد، نشأت می‌گیرد.

#

تعهدات قانونی ویژه

#

۳۰. دولت‌های عضو موظف به محترم شماردن حق بهره‌مندی از حفظ منافع مادی و معنوی پدیدآورندگان آثار از راه‌های مختلف من‌جمله پرهیز از نقض حق پدیدآورندگان به‌عنوان خالق دستاوردهای علمی، ادبی و هنری خویش و مخالفت با هرگونه تحریف، صدمه زدن یا دیگر تصرف‌ها و اعمال آسیب‌رسان در رابطه با دستاوردهای ایشان که بر عزت و آبروی این افراد خدشه وارد نماید، می‌باشند. دولت‌های عضو باید از دخل و تصرف بی‌دلیل در منافع مادی پدیدآورندگان آثار که لازمه بهره‌مندی از یک زندگی با معیارهای قابل‌قبول می‌باشد، پرهیز نمایند.

#

۳۱. تعهدات حمایت شامل وظیفه دولت‌ها نسبت به تضمین حمایت مناسب از منافع مادی و معنوی پدیدآورندگان آثار در برابر تخطی اشخاص ثالث می‌باشد. به‌ویژه، دولت‌های عضو باید اشخاص ثالث (عوامل خارجی) را از نقض حق خلق آثار برای پدیدآورندگان دستاوردهای علمی، ادبی و هنری و تحریف و صدمه زدن یا هرگونه تصرف یا اعمال آسیب رساننده در خصوص چنین دستاوردهایی که به عزت و آبروی پدیدآورنده خدشه وارد نماید، بازدارند. همچنین، دولت‌های عضو ملزم به منع اشخاص ثالث (عوامل خارجی) از نقض منافع مادی پدیدآورندگان آثار که حاصل از دستاوردهای ایشان بوده، می‌باشند. بدین منظور، دولت‌های عضو باید از راه‌هایی همچون ایجاد نظام‌های مدیریت جمعی حقوق نویسندگان و یا اتخاذ قوانینی که استفاده‌کنندگان را ملزم به آگاه ساختن پدیدآورنده از استفاده از اثر وی و پرداخت مالی مناسب به ایشان می‌نماید، مانع استفاده غیرمجاز از دستاوردهای علمی ادبی و هنری که به‌آسانی از طریق فناوری‌های نوین ارتباطات و تکثیر، قابل‌دسترسی یا نسخه‌برداری می‌باشد، گردند. دولت‌های عضو باید از فراهم نمودن غرامت مناسب توسط سوم شخص‌ها، در خصوص هرگونه ضرر متحمل آمده بر پدیدآورندگان آثار که در نتیجه استفاده غیرمجاز از دستاوردهای ایشان روی دهد، اطمینان حاصل نمایند.

#

۳۲. در خصوص حق بهره‌مندی از حفظ منافع مادی و معنوی حاصله از دستاوردهای علمی ادبی و هنری افراد بومی، دولت‌های عضو باید اقدامات مناسبی به‌منظور تضمین حفظ مؤثر منافع مادی و معنوی افراد بومی در رابطه با دستاوردهای ایشان که اغلب نمود میراث فرهنگی و دانش سنتی این افراد می‌باشد، اتخاذ نمایند. دولت‌های عضو در رابطه با اتخاذ اقدامات به‌منظور حفظ دستاوردهای علمی ادبی و هنری افراد بومی، باید ترجیحات ایشان را مدنظر قرار دهند. چنین اقداماتی ممکن است شامل اتخاذ اقداماتی در خصوص به رسمیت شناختن، ثبت و حفظ حق خلق انفرادی یا جمعی افراد بومی تحت نظام‌های ملی حقوق مالکیت معنوی بوده و باید از استفاده غیرمجاز اشخاص ثالث (عوامل خارجی) از دستاوردهای علمی، ادبی و هنری افراد بومی، جلوگیری نماید. دولت‌های عضو در امر اجرای این اقدامات حمایتی، باید اصل رضایت آزادانه، مقدم و آگاهانه پدیدآورندگان بومی و روش‌های شفاهی مرسوم نقل دستاوردهای علمی، ادبی یا هنری را محترم شمارند؛ در صورت امکان، دولت‌های عضو باید شرایط مدیریت جمعی منافع حاصله از دستاوردهای افراد بومی، توسط ایشان را مهیا نمایند.

#

۳۳. به‌منظور حفظ ویژگی‌های متمایز فرهنگ اقلیت‌ها، دولت‌های عضوی که اقلیت‌های قومی، مذهبی یا زبانی در آن‌ها وجود دارند، از طریق اقدامات خاص باید به حفظ منافع مادی و معنوی پدیدآورندگانی که برخاسته از این گروه‌ها هستند، اقدام کنند.۲۲

#

۳۴. تعهد اجرا (تأمین) دولت‌ها را موظف به فراهم نمودن ترمیمات اجرایی، قضایی و دیگر ترمیمات مناسب می‌نماید تا از این طریق پدیدآورندگان آثار بتوانند مدعی منافع مادی و معنوی حاصله از دستاوردهای علمی ادبی و هنری خویش گشته و در مواقع نقض شدن این منافع، غرامت مؤثری را طلب نموده و دریافت نمایند.۲۳ به‌علاوه، مطابق با ماده ۸ بند ۱ (الف) میثاق، دولت‌های عضو موظف به اجرا (تسهیل) حق مذکور در ماده ۱۵ بند ۱ (ج) از طریق انجام اقدامات مالی و دیگر اقدامات مثبت که تشکیل انجمن‌های صنفی و سایر انجمن‌های معرف منافع مادی و معنوی پدیدآورندگان آثار، من‌جمله پدیدآورندگان محروم و کمتر موردتوجه قرارگرفته را تسهیل می‌نماید، هستند.۲۴ تعهد اجرا (ترویج) دولت‌ها را موظف می‌سازد حق مشارکت پدیدآورندگان آثار علمی، ادبی و هنری در اجرای امور عمومی و هرگونه رویه مهم تصمیم‌گیری که تأثیر بسزایی بر حقوق و منافع مشروع ایشان دارد را تضمین نموده و پیش از اتخاذ هرگونه تصمیم حائز اهمیتی که حقوق مندرج در ماده ۱۵ بند ۱ (ج) را تحت‌الشعاع قرار دهد، با این افراد یا گروه‌ها و یا نمایندگان برگزیده آن‌ها رایزنی نمایند.۲۵

#

تعهدات مرتبط

#

۳۵. حق پدیدآورندگان به بهره‌مندی از حفظ منافع مادی و معنوی حاصله از دستاوردهای علمی ادبی و هنری نمی‌تواند از سایر حقوق به رسمیت شناخته‌شده در این میثاق جدا گردد؛ بنابراین، دولت‌های عضو موظف به برقراری توازن مناسب مابین تعهدات محوله تحت ماده ۱۵ بند ۱ (ج)، از یک‌سو و اشاعه و حفظ کلیه حقوق تضمین‌شده در دیگر اصول میثاق، از سوی دیگر می‌باشند. در حین برقراری توازن، علایق شخصی پدیدآورندگان نباید بی‌دلیل ارجحیت داده شده و منافع عمومی در بهره‌مندی از دسترسی گسترده به دستاوردها باید مورد توجه کافی قرار گیرد.۲۶ از این رو، دولت‌های عضو باید اطمینان حاصل نمایند نظام‌های حقوقی و سایر نظام‌های حفظ منافع مادی و معنوی حاصله از دستاوردهای علمی، ادبی و هنری، مانعی برای تبعیت آن‌ها از تعهدات پایه در رابطه با حقوق خوراک، سلامت، آموزش‌وپرورش، مشارکت در زندگی فرهنگی و بهره‌مندی از پیشرفت‌های علمی و کاربردهای آن و یا هرگونه حق دیگری که در این میثاق موردتکریم واقع شده، ایجاد نمی‌نمایند.۲۷ و در پایان، حق معنوی یک محصول اجتماعی بوده و کاربرد اجتماعی دارد.۲۸ به همین دلیل، دولت‌های عضو موظف‌اند از هزینه بالای غیرمعقول دسترسی به داروهای ضروری، بذر گیاهان و یا دیگر اسباب تولید خوراک و کتاب‌های مدرسه و مطالب درسی که موجب نادیده گرفتن حق بخش اعظم جمعیت به‌سلامتی، خوراک و آموزش‌وپرورش می‌باشد، اجتناب ورزند. به‌علاوه، دولت‌های عضو باید از طرق مختلف من جمله از طریق ممانعت از به ثبت رساندن اختراع، در زمانی که تجاری‌سازی آن نوآوری منجر به خدشه‌دار نمودن تحقق کامل حقوق و عزت بشر، من‌جمله حق زندگی، سلامت و حریم شخصی گردد، از به کار بستن پیشرفت‌های علمی و فنی برای اهدافی که در تضاد با این حقوق بوده، ممانعت ورزند.۲۹ دولت‌های عضو باید به‌ویژه به این امر توجه داشته باشند که انحصاری نمودن بدن و اعضای بدن انسان تا چه میزان بر تعهدات محوله به ایشان از سوی میثاق و یا سایر اسناد مربوطه حقوق بشر، اثرگذار خواهد بود.۳۰ به‌علاوه، دولت‌های عضو باید پیش از اتخاذ قوانین حفظ منافع مادی و معنوی حاصله از دستاوردهای علمی، ادبی و هنری و مدتی پس از اجرای این قوانین، تأثیر آن‌ها را بر حقوق بشر در نظرگیرند.

#

تعهدات بین‌المللی

#

۳۶. کمیته در اظهارنظر عمومی شماره ۳ (۱۹۹۰) تأکید نموده دولت‌ها چه به‌صورت انفرادی و چه از طریق مساعدت و همکاری بین‌المللی، به‌ویژه در زمینه‌های اقتصادی و فنی، در جهت تحقق کامل حقوق به رسمیت شناخته‌شده در میثاق گام بردارند. نظر به ماده ۵۶ منشور ملل متحد و همچنین اصول ویژه‌ای در میثاق (ماده ۲ بند ۱، ماده ۱۵ بند ۴ و ماده ۲۳)، دولت‌های عضو باید نقش اساسی همکاری بین‌المللی به‌منظور نیل به حقوق به رسمیت شناخته‌شده در میثاق، من‌جمله حق بهره‌مندی از حفظ منافع مادی و معنوی حاصله از دستاوردهای علمی، ادبی و هنری فرد را پذیرفته و از تعهد خود مبنی بر فعالیت‌های جمعی یا انفرادی جهت رسیدن به آن اهداف، تبعیت نمایند. همکاری فرهنگی و علمی بین‌المللی باید در جهت منافع مشترک افراد صورت گیرد.

#

۳۷. کمیته خاطر نشان می‌کند، مطابق با ماده‌های ۵۵ و ۵۶ منشور ملل متحد، اصول پذیرفته‌شده قوانین بین‌الملل و همچنین اصول این میثاق، همکاری بین‌المللی به‌منظور توسعه که در نهایت منجر به تحقق حقوق اقتصادی اجتماعی و فرهنگی می‌گردد، وظیفه کلیه دولت‌های عضو، به‌ویژه دولت‌هایی که توانایی مساعدت دارند، می‌باشد.۳۱

#

۳۸. نظر به سطوح مختلف توسعه در دولت‌های عضو، هر یک از نظام‌های حفظ منافع مادی و معنوی حاصله از دستاوردهای علمی، ادبی و هنری فرد، باید همکاری توسعه، فناوری، نقل‌وانتقال، همکاری‌های علمی و فرهنگی را تسهیل و ترویج نماید،۳۲ و به‌صورت هم‌زمان به حفظ تنوع زیستی نیز توجه داشته باشد.۳۳

#

تعهدات پایه

#

۳۹. کمیته در اظهارنظر عمومی شماره ۳ (۱۹۹۰) تصریح نمود دولت‌های عضو موظف به تضمین حداقل میزان ضروری هر یک از حقوق گنجانده شده در میثاق می‌باشند. مطابق با سایر اسناد حقوق بشر و همچنین، توافقات بین‌المللی در رابطه با حفظ منافع مادی و معنوی حاصله از دستاوردهای علمی ادبی و هنری، کمیته بر این باور است که ماده ۱۵ بند ۱ (ج) میثاق، شامل تعهدات پایه ذیل بوده که سریع‌الاجرا می‌باشند:

(الف) انجام اقدامات قانون‌گذاری و سایر اقدامات لازم، جهت تضمین حفظ مؤثر منافع مادی و معنوی پدیدآورندگان آثار؛

(ب) حفظ حقوق پدیدآورندگان آثار به‌عنوان خالق دستاوردهای علمی ادبی و هنری خویش و مخالفت با هرگونه تحریف، نقص و یا هر تصرف و عمل آسیب‌رسان دیگری که به عزت و آبروی این افراد لطمه وارد نماید؛

(ج) محترم شماردن و حفظ منافع مادی اساسی حاصله از دستاوردهای علمی، ادبی و هنری پدیدآورندگان آثار که لازمه قادر ساختن ایشان به بهره‌مندی از یک زندگی با معیارهای مناسب می‌باشد؛

(د) تضمین دسترسی برابر، به‌ویژه برای پدیدآورندگان محروم یا کمتر موردتوجه قرار گرفته، به جبران خسارت اجرایی، قضایی و یا سایر انواع جبران خسارت که در مواقع نقض منافع مادی و معنوی ایشان، پدیدآورندگان آثار را قادر به طلب و دریافت غرامت نماید؛

(ه) برقراری توازن مناسب مابین حفظ مؤثر منافع مادی و معنوی پدیدآورندگان آثار و تعهدات دولت‌ها در رابطه با حق خوراک، سلامت، آموزش‌وپرورش، حق مشارکت در زندگی فرهنگی و همچنین حق بهره‌مندی از منافع پیشرفت‌های علمی و کاربردهای آن و یا هر حق دیگری که در میثاق به رسمیت شناخته شده است.

#

۴۰. کمیته خواستار تأکید بر این مهم می‌باشد که دولت‌های عضوی که در جایگاه کمک‌رسانی و تأمین «مساعدت و همکاری بین‌المللی، به‌ویژه در زمینه‌های فنی و اقتصادی» می‌باشند، موظف به انجام این امر بوده زیرا همان‌طور که در بالا در ماده ۳۶ ذکر شد کشورهای در حال توسعه از این طریق قادر به عمل به تعهدات خود می‌گردند

#

چهارم. تخلفات

#

۴۱. به‌منظور تعیین اقدامات و یا اهمال‌های منتهی به تخطی از حق حفظ منافع مادی و معنوی پدیدآورندگان آثار، لازم است مابین ناتوانی دولت عضو و عدم تمایل به تبعیت از تعهدات محوله تحت ماده ۱۵ بند ۱ (ج)، تمایز قائل گشت. این امر از ماده ۲ بند ۱ میثاق که دولت‌ها را ملزم به انجام اقدامات موردنیاز با بهره گرفتن از حداکثر منابع در دسترس ایشان می‌نماید، برآمده است. دولت عضوی که به استفاده از حداکثر منابع موجود در اختیار خود به‌منظور تحقق حق پدیدآورندگان آثار به بهره‌مندی از حفظ منافع مادی و معنوی حاصله از دستاوردهای علمی ادبی و هنری فرد، تمایل ندارد، از تعهدات خود تحت ماده ۱۵ بند ۱ (ج) تخطی نموده است. چنانچه محدودیت منابع، تبعیت کامل از تعهدات میثاق را برای هر یک از دولت‌های عضو غیرممکن سازد، آن دولت موظف می‌باشد ثابت نماید هرگونه تلاشی در راستای استفاده از کلیه منابع موجود برای ایشان، با هدف عمل به تعهدات پایه (که در بالا بدان اشاره شد) به‌عنوان یک اولویت، انجام گرفته است.

#

۴۲. تضییع حق بهره‌مندی از منافع مادی و معنوی پدیدآورندگان آثار می‌تواند در نتیجه عملکرد مستقیم دولت‌های عضو و یا نهادهای دیگر که به میزان کافی تحت نظارت دولت‌ها نیستند، صورت پذیرد. انجام هر اقدام واپس‌گرایانه که در تناقض با تعهدات اساسی مرتبط با ماده ۱۵ بند ۱ (ج) – ذکر شده در بند ۳۹ این اظهارنظر عمومی – باشد، تخلف از حق سلامتی محسوب می‌گردد. تخلفات از طریق عملکرد دولت‌ها شامل فسخ رسمی و یا تعلیق قوانین موردنیاز جهت حفظ منافع مادی و معنوی حاصله از دستاوردهای علمی، ادبی و هنری فرد، می‌شود.

#

۴۳. تضییع ماده ۱۵ بند ۱ (ج) همچنین می‌تواند از طریق اهمال یا عدم توانایی دولت‌ها در انجام اقدامات مقتضی نشأت گرفته از تعهدات قانونی تحت این ماده صورت پذیرد. تخلف از طریق اهمال شامل عدم توانایی انجام اقدامات مقتضی جهت تحقق کامل حق پدیدآورندگان آثار به بهره‌مندی از منافع مادی و معنوی حاصله از دستاوردهای علمی ادبی و هنری فرد و عدم اجرای قوانین مربوطه یا تأمین جبران خسارت اجرایی، قضایی و سایر انواع جبران خسارت که پدیدآورندگان آثار را قادر به دفاع از حق خود تحت ماده ۱۵ بند ۱ (ج) می‌نماید، صورت می‌گیرد.

#

تخلفات از تعهد محترم شماردن

#

۴۴. تخلفات از تعهد محترم شماردن شامل موارد ذیل می‌گردد: اعمال دولت‌ها، سیاست‌ها یا قوانینی که حق به رسمیت شناخته شدن پدیدآورندگان آثار به‌عنوان خالق دستاوردهای علمی، ادبی و هنری ایشان را خدشه دارد نموده و به پدیدآورنده آثار حق مخالفت با هرگونه تحریف، نقص و یا سایر تصرفات و اعمال آسیب رساننده در رابطه با دستاوردهای این فرد که منجر به لطمه زدن به حیثیت و آبروی ایشان گردد را ندهد؛ دخالت بی‌دلیل در منافع مادی پدیدآورندگان آثار که لازمه قادر ساختن ایشان به بهره‌مندی از یک زندگی با معیارهای مناسب می‌باشد؛ نفی دسترسی پدیدآورندگان آثار به جبران خسارت اجرایی، قضایی و یا سایر جبران خسارت مناسب به‌منظور طلب غرامت، در مواردی که منافع مادی و معنوی ایشان نقض شده باشد؛ تبعیض علیه برخی از پدیدآورندگان آثار، در رابطه با حفظ منافع مادی و معنوی ایشان.

#

تخلفات از تعهد حمایت

#

۴۵. تخلفات از تعهد حمایت در نتیجه عدم انجام کلیه اقدامات لازم از سوی دولت‌ها به‌منظور حمایت از پدیدآورندگان آثار در حوزه تحت کنترل و اختیار خویش، در برابر نقض منافع مادی و معنوی ایشان توسط اشخاص ثالث (عوامل خارجی) صورت می‌گیرد. این دسته شامل اهمال‌هایی از این قبیل می‌گردد: عدم تصویب و یا اِعمال قوانینی که مانع از هرگونه استفاده از دستاوردهای علمی ادبی و هنری که در تضاد با حق به رسمیت شناخته شدن پدیدآورندگان آثار به‌عنوان خالقان دستاوردهای خود می‌باشند؛ عدم تصویب و یا اِعمال قوانینی که مانع از تحریف، نقص و یا سایر تصرف‌ها و اعمال آسیب‌رسان به دستاوردهای ایشان بوده و به حیثیت و آبروی این افراد خدشه وارد نموده و به نحوی غیرموجه در منافع مادی که لازمه بهره‌مندی پدیدآورندگان آثار از یک زندگی با معیارهای مناسب می‌باشد، خلل ایجاد نماید؛ و عدم تضمین فراهم بودن غرامت مناسب از سوی اشخاص ثالث (عوامل خارجی) برای پدیدآورندگان آثار من‌جمله پدیدآورندگان بومی، در مواردی که استفاده غیرمجاز از دستاوردهای علمی ادبی و هنری این افراد، آن‌ها را متحمل ضرر و خسارت ناعادلانه نموده است.

#

تخلفات از تعهد اجرا

#

۴۶. تخلفات از تعهد اجرا زمانی رخ می‌دهد که دولت‌ها از انجام کلیه اقدامات لازم، با استفاده از منابع در اختیار خود، به‌منظور اشاعه تحقق حق بهره‌مندی از حفظ منافع مادی و معنوی حاصله از دستاوردهای علمی ادبی و هنری شخص، باز مانند. نمودهای این امر شامل مواردی از این دست می‌گردد: عدم فراهم نمودن جبران خسارت اجرایی، قضایی و سایر جبران خسارت مناسب دیگر که پدیدآورندگان آثار، به‌ویژه پدیدآورندگان محروم و کمتر و موردتوجه قرار گرفته را در مواردی که منافع مادی و معنوی ایشان نقض شده باشد، قادر به طلب و دریافت غرامت نماید؛ و یا عدم فراهم نمودن فرصت‌های مناسب برای مشارکت فعالانه و آگاهانه پدیدآورندگان آثار و یا گروه‌های پدیدآورندگان آثار در رویه‌های تصمیم‌گیری که بر حق ایشان در بهره‌مندی از حفظ منافع مادی و معنوی حاصله از دستاوردهای علمی، ادبی و هنری این افراد، مؤثر واقع می‌گردد.

#

پنجم. اجرا در سطح ملی

#

قوانین ملی

#

۴۷. مناسب‌ترین ابزارهای اجرای حق حفظ منافع مادی و معنوی پدیدآورندگان آثار برای هر یک از دولت‌های عضو در مقایسه با دولت دیگر، بسیار متفاوت می‌باشد. هر یک از دولت‌های عضو دارای حق اختیار در امر بررسی ابزارهای مناسب جهت پاسخگویی به نیازها و رسیدگی به شرایط خود می‌باشد. با این وجود، این میثاق هر یک از دولت‌ها را موظف به انجام اقدامات لازم جهت تضمین دسترسی برابر همگان به ‌نظام‌های مؤثر حفظ منافع مادی و معنوی حاصله از دستاوردهای علمی ادبی و هنری فرد، می‌نماید.

#

۴۸. قوانین و مقررات ملی حفظ منافع مادی و معنوی پدیدآورندگان آثار باید بر مبنای اصول پاسخگویی، شفاف‌سازی و استقلال از نظام قضایی باشد زیرا این اصول، لازمه اجرای مؤثر کلیه حقوق بشر، من‌جمله ماده ۱۵ بند ۱ (ج)، می‌باشد. به‌منظور ایجاد فضایی مناسب برای تحقق این حق، دولت‌های عضو موظف به انجام اقدامات لازم بوده تا از آگاه بودن از و توجه داشتن بخش بازرگانی و جامعه مدنی به تأثیرات بهره‌مندی از حق بهره‌مندی از حفظ منافع مادی و معنوی حاصله از دستاوردهای علمی ادبی و هنری فرد، اطمینان حاصل نمایند. در حین نظارت بر روند تحقق ماده ۱۵ بند ۱ (ج)، دولت‌های عضو باید عوامل و دشواری‌هایی که بر سر راه عمل به تعهداتشان قرار می‌گیرد را شناسایی نمایند.

#

شاخص‌ها و موازین

#

۴۹. دولت‌های عضو باید شاخص‌ها و موازین مناسبی که به‌منظور نظارت بر تعهدات دولت‌های عضو تحت ماده ۱۵ بند ۱ (ج)، در سطح ملی و بین‌المللی، تعیین گشته را معرفی نمایند. دولت‌های عضو می‌توانند در خصوص شاخص‌های مناسب که به جوانب مختلف حق حفظ منافع مادی و معنوی پدیدآورندگان آثار بپردازد، از سازمان جهانی مالکیت فکری، سازمان آموزشی علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو) و سایر آژانس‌های تخصصی و برنامه‌های نظام ملل متحد که با حفظ دستاوردهای علمی ادبی و هنری مرتبط می‌باشند، راهنمایی بگیرند. چنین شاخص‌هایی باید بر مبنای زمینه‌های که تبعیض در آن‌ها نهی شده، تفکیک گشته و مختص یک بازه زمانی خاص باشد.

#

۵۰. پس از معرفی شاخص‌های مناسب در خصوص ماده ۱۵ بند ۱ (ج)، از دولت‌های عضو خواسته می‌شود موازین ملی مناسبی در رابطه با هر شاخص معین نمایند. طی روند گزارش دهی دوره‌ای، کمیته به همکاری با دولت عضو خواهد پرداخت. این همکاری شامل بررسی شاخص‌ها و موازین ملی بوده که به‌منظور مشخص نمودن هدف‌هایی که دولت‌های عضو طی دوره گزارش دهی بعدی باید بدان دست پیدا کنند، به‌صورت مشترک توسط دولت عضو و کمیته انجام می‌گیرد. طی این دوره، دولت عضو از این موازین ملی به‌منظور نظارت بر اجرای ماده ۱۵ بند ۱ (ج) توسط خود، استفاده خواهد نمود. پس از آن، طی دوره گزارش دهی بعدی، دولت عضو و کمیته دستیابی یا عدم دستیابی به موازین مذکور و هرگونه دشواری که ممکن است با آن مواجه شده باشند را مورد بررسی قرار خواهند داد.

#

جبران خسارت و پاسخگویی

#

۵۱. حق بشر به بهره‌مندی از حفظ منافع مادی و معنوی حاصله از دستاوردهای علمی، ادبی و هنری فرد باید توسط نهادهای قضایی و اجرایی مقتضی مورد داوری و رسیدگی قرار گیرد. در اصل، حفظ مؤثر منافع مادی و معنوی حاصله از دستاوردهای علمی، ادبی و هنری بدون کمک گرفتن از جبران خسارت اجرایی، قضایی و سایر انواع مناسب جبران خسارت، امکان‌پذیر نخواهد بود۳۴

#

۵۲. کلیه پدیدآورندگان آثار که قربانی نقض حفظ منافع مادی و معنوی حاصله از دستاوردهای علمی ادبی و هنری خویش گشته‌اند، باید به جبران خسارت اجرایی، قضایی و سایر انواع مناسب جبران خسارت، در سطح ملی، دسترسی داشته باشند. چنین جبران خسارتی نباید بدون توجیه منطقی، پیچیده و یا هزینه‌بر بوده و یا موجب محدودیت‌های زمانی غیرموجه و یا تأخیرهای غیرمجاز گردد.۳۵ افرادی که درگیر پروسه‌های قانونی می‌گردند، می‌توانند از یک صاحب‌نظر در امور قضایی و یا سایر مراجع کارآمد درخواست بازبینی این پروسه‌ها را داشته باشند.۳۶

#

۵۳. کلیه قربانیان نقض حقوق محفوظ تحت ماده ۱۵ بند ۱ (ج)، باید غرامت مناسب دریافت نموده و رضایت ایشان جلب گردد.

#

۵۴. دفاتر ملی رسیدگی به شکایات، کمیسیون‌های حقوق بشر در صورت وجود و انجمن‌های حرفه‌ای پدیدآورندگان آثار و یا مؤسسات مشابه، باید به تخلفات از ماده ۱۵ بند ۱ (ج) رسیدگی نمایند.

#

ششم. تعهدات عواملی غیر از دولت‌های عضو

#

۵۵. با وجود اینکه تبعیت از میثاق، تنها از دولت‌های عضو انتظار می‌رود، اما از ایشان خواسته می‌شود بر وظایفی که به عهده بخش بازرگانی خصوصی، مؤسسات تحقیقاتی خصوصی و سایر عوامل غیر عضو قرار دارد، نظارت داشته تا از این طریق حق به رسمیت شناخته‌شده در ماده ۱۵ بند ۱ (ج) گرامی داشته شود.

#

۵۶. کمیته خاطر نشان می‌کند، دولت‌های عضو به‌عنوان اعضای سازمان‌هایی از قبیل سازمان جهانی مالکیت فکری، سازمان آموزشی علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو)، سازمان غذا و کشاورزی سازمان ملل متحد، سازمان جهانی بهداشت و سازمان تجارت جهانی، موظف به انجام هرگونه اقدام در جهت تضمین مطابقت سیاست‌ها و تصمیمات این سازمان‌ها با تعهدات محوله از سوی میثاق به دولت‌های عضو، به‌ویژه تعهداتی که در ماده ۲ بند ۱، ماده ۱۵ بند ۴ و ماده‌های ۲۲ و ۲۳ در خصوص مساعدت و همکاری بین‌المللی گنجانده‌شده، می‌باشند.۳۷

#

۵۷. سازمان‌ها و همچنین آژانس‌های تخصصی سازمان ملل متحد باید در حوزه تخصصی خود و مطابق با ماده‌های ۲۲ و ۲۳ میثاق، اقدامات بین‌المللی که ممکن است در اجرای مؤثر ماده ۱۵ بند ۱ (ج) کمک‌رسان باشد را انجام دهند. به‌ویژه، از سازمان جهانی مالکیت فکری، سازمان آموزشی علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو)، سازمان غذا و کشاورزی ملل متحد، سازمان جهانی بهداشت و سایر آژانس‌ها، سازمان‌ها و نظام‌های مرتبط ملل متحد درخواست می‌شود از طریق همکاری با کمیساریای عالی حقوق بشر، بر تلاش خود به پرداختن به اصول و تعهدات حقوق بشر در آن دسته از وظایف خود که در ارتباط با حفظ منافع مادی و معنوی حاصله از دستاوردهای علمی ادبی و هنری فرد می‌باشد، بیفزایند.

#

پی‌نوشت‌ها

#

۱. معاهده‌های بین‌المللی مربوطه عبارت‌اند از، کنوانسیون پاریس برای حفاظت از اموال صنعتی که آخرین بار در سال ۱۹۶۷ اصلاح شد؛ کنوانسیون برن برای حفاظت از آثار ادبی و هنری که آخرین بار در سال ۱۹۷۹ اصلاح شد؛ کنوانسیون بین‌المللی حفاظت از اجراکنندگان، سازندگان فونگرافی و سازمان‌های پخش (کنوانسیون رم)؛ پیمان کپی رایت WIPO؛ پیمان WIPO Performances and Phonograms (که از جمله، محافظت بین‌المللی را برای اجراکنندگان «کارهای فولکلور» فراهم می‌کند)، کنوانسیون تنوع زیستی؛ کنوانسیون کپی رایت جهانی که آخرین بار در سال ۱۹۷۱ اصلاح شد؛ و توافق‌نامه مربوط به تجارت مربوط به حقوق مالکیت معنوی (موافقت‌نامه TRIPS) سازمان تجارت جهانی. ۲. به ماده ۱۷ اعلامیه جهانی حقوق بشر مراجعه کنید؛ ماده ۵ (d) (v) کنوانسیون بین‌المللی رفع همه اشکال تبعیض نژادی؛ ماده ۱ پروتكل شماره ۱ كنوانسيون حفاظت از حقوق بشر و آزادی‌های اساسی (كنوانسیون اروپايی حقوق بشر)؛ ماده ۲۱ کنوانسیون آمریکایی حقوق بشر؛ و ماده ۴ منشور آفریقا حقوق بشر و حقوق بشر (منشور بنجول). ۳. ماده ۱۹ اعلامیه جهانی حقوق بشر را ببینید؛ پاراگراف ۲ ماده ۱۹ میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی؛ ماده ۵ کنوانسیون اروپایی حقوق بشر؛ ماده ۱۳ اعلامیه جهانی حقوق بشر و ماده ۹ اعلامیه حقوق بشر و مردم افریقا. ۴. پاراگراف ۲ ماده ۲۶ اعلامیه جهانی حقوق بشر. همچنین پاراگراف ۱ ماده ۱۳ میثاق را ببینید ۵. به ماده ۵ (۶) (ه) کنوانسیون رفع همه اشکال تبعیض نژادی مراجعه کنید؛ ماده ۱۴ پروتکل الحاقی به میثاق بین‌المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی (پروتکل سان سالوادور) و بند ۲ ماده ۱۷ منشور حقوق بشر و حقوق مردم آفریقا. ۶. نگاه کنید به ماده ۲۷ میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی؛ ماده ۱۳ (ج) کنوانسیون رفع همه اشکال تبعیض علیه زنان؛ ماده ۳۱ کنوانسیون حقوق کودک و ماده‌ ۳۱ کنوانسیون بین‌المللی حقوق همه کارگران مهاجر و اعضای خانواده‌هایشان. ۷. همچنین پاراگراف ۳۲ را در زیر ببینید. ۸. به ماریا گرین، مرکز حقوقی بین‌المللی مبارزه با فقر مراجعه کنید، «پیش‌نویس ماده ۱۵ (۱) (ج) میثاق بین‌المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی»، E / C.12 / 2000/15، پاراگراف ۴۵. ۹. کمیته حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، بیست و هفتمین جلسه (۲۰۰۱)، «حقوق بشر و مالکیت معنوی»، بیانیه کمیته حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، ۲۹ نوامبر ۲۰۰۱، E / C.12 / 2001/15، در پاراگراف ۶. ۱۰. همچنین پاراگراف ۳۲ را در زیر ببینید. ۱۱. به پاراگراف ۲ ماده ۵ میثاق مراجعه کنید. ۱۲. پاراگراف های ۲۲، ۲۳ و ۳۵ را در زیر ببینید. همچنین به ماده‌های ۴ و ۵ میثاق مراجعه کنید. ۱۳. کمیسیون حقوق بشر، جلسه دوم، گزارش گروه کاری در مورد اعلامیه حقوق بشر، E / CN.4 / 57، ۱۰ دسامبر ۱۹۴۷، صفحه ۱۵. ۱۴. به ماده ۶ کنوانسیون برن برای حفاظت از آثار ادبی و هنری مراجعه کنید. ۱۵. این ممنوعیت تا حدودی تکرار مقررات مربوط به رفتار ملی در کنوانسیون‌های بین‌المللی برای حفاظت از مالکیت معنوی است، تفاوت اصلی این است که ماده‌های ۲، پاراگراف ۲ و ۳ این میثاق نه‌تنها در خصوص اعضای خارجی اعمال می‌شود، بلکه در خصوص تبعه یک کشور متعهد نیز قابل اعمال است (نگاه کنید به ماده‌های ۶ تا ۱۵ میثاق: «همه»). همچنین به کمیته حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، سی و چهارمین جلسه، اظهارنظر عمومی شماره ۱۶ (۲۰۰۵) درباره حقوق مساوی زنان و مردان در بهره‌مندی از تمام حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، ۱۳ مه ۲۰۰۵ مراجعه کنید. ۱۶. به پاراگراف ۳۵ در زیر مراجعه کنید. نیاز به ایجاد تعادل است بین ماده ۱۵، بند ۱ (ج) و سایر حقوق تحت میثاق به‌ویژه حقوق مربوط به مشارکت در زندگی فرهنگی (ماده ۱۵ بند ۱ (الف)) و بهره‌مندی از مزایای پیشرفت علمی و برنامه‌های کاربردی آن (ماده ۱۵، بند ۱ (ب)) و همچنین حق بر غذا (ماده ۱۱)، سلامت (ماده ۱۲) و آموزش‌وپرورش (ماده ۱۳). ۱۷. به پاراگراف ۲ ماده ۱۷ اعلامیه جهانی حقوق بشر؛ پاراگراف ۲ ماده ۲۱ کنوانسیون حقوق بشر آمریکایی و ماده ۱ پروتکل شماره ۱ کنوانسیون حمایت از حقوق بشر و آزادی‌های اساسی مراجعه کنید. ۱۸. اظهارنظر عمومی شماره ۳ (۱۹۹۰) پاراگراف ۹؛ اظهارنظر عمومی شماره ۱۳ (۱۹۹۹) در مورد حق تحصیل، پاراگراف ۴۳ و اظهارنظر عمومی شماره ۱۴ (۲۰۰۰) در مورد حق دسترسی به بالاترین سطح قابل‌قبول سلامت پاراگراف ۳۰ را مشاهده کنید. همچنین اصول لیمبورگ در اجرای میثاق بین‌المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی (اصول لیمبورگ)، پاراگراف ۱۶ و ۲۲، ماستریخت، ۲ تا ۶ ژوئن ۱۹۸۶ را ببینید. ۱۹. اظهارنظر عمومی شماره ۳ (۱۹۹۰) پاراگراف ۹ را مشاهده کنید؛ اظهارنظر عمومی شماره ۱۳ (۱۹۹۹)، پاراگراف ۴۴ و اظهارنظر عمومی شماره ۱۴ (۲۰۰۰)، پاراگراف ۳۱. همچنین أصول لیمبورگ، پاراگراف ۲۱ را ببینید. ۲۰. اظهارنظر عمومی شماره ۳ (۱۹۹۰) پاراگراف ۹ را مشاهده کنید؛ اظهارنظر عمومی شماره ۱۳ (۱۹۹۹)، پاراگراف ۴۵ و اظهارنظر عمومی شماره ۱۴ (۲۰۰۰)، پاراگراف ۳۲ را ببینید. ۲۱.به اظهارنظر عمومی شماره ۱۳ (۱۹۹۹) در پاراگراف ۴۶ و ۴۷ و اظهارنظر عمومی شماره ۱۴ (۲۰۰۰) در پاراگراف ۳۳ مراجعه کنید. همچنین به پاراگراف ۶ دستورالعملهای ماستریخت در مورد نقض حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی (دستورالعمل‌های ماستریخت) مراجعه کنید. ماستریخت، ۲۲ تا ۲۶ ژانویه ۱۹۹۷. ۲۲. ماده ۱۵ ، پاراگراف ۱ (ج) میثاق را در رابطه با ماده ۲۷ میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی ببینید. همچنین به یونسکو، کنفرانس عمومی، نشست نوزدهم، توصیه‌هایی در مورد مشارکت گسترده مردم در زندگی فرهنگی و همکاری آن‌ها در آن، مصوبه تاریخ ۲۶ نوامبر سال ۱۹۷۶، پاراگراف۱ (۲) (و) مراجعه کنید. ۲۳.کمیته حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جلسه نوزدهم، اظهار نظر عمومی شماره ۹ (۱۹۹۸) در مورد کاربرد داخلی این میثاق، پاراگراف ۹ را مشاهده کنید. همچنین ماده ۸ اعلامیه جهانی حقوق بشر و پاراگراف ۳ ماده ۲، میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی را ببینید. ۲۴. همچنین پاراگراف ۱ ماده ۲۲ میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی را ببینید. ۲۵. کمیته حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، بیست و هفتمین جلسه (۲۰۰۱)، «حقوق بشر و مالکیت معنوی»، بیانیه کمیته حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، ۲۹ نوامبر ۲۰۰۱، E / C.12 / 2001/15، پاراگراف ۹ را ببینید. ۲۶. همان، پاراگراف ۱۷. ۲۷. همان، پاراگراف ۱۲. ۲۸. همان، پاراگراف ۴. ۲۹. پاراگراف ۲ ماده ۲۷ موافقت‌نامه (TRIPS ) سازمان بهداشت جهانی. ۳۰. به ماده ۴ اعلامیه جهانی یونسکو درباره ژنوم انسانی و حقوق بشر مراجعه کنید، اگرچه این اعلامیه از نظر قانونی الزام‌آور نیست. ۳۱. کمیته حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، جلسه پنجم، اظهارنظر عمومی شماره ۳ (۱۹۹۰) پاراگراف ۱۴. ۳۲.کمیته حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، جلسه بیست و هفتم، حقوق بشر و مالکیت معنوی، بیانیه کمیته حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، ۲۹ نوامبر ۲۰۰۱، E / C.12 / 2001/15، پاراگراف ۱۵. ۳۳. به ماده ۸ (ک) کنوانسیون تنوع زیستی مراجعه کنید. همچنین نگاه کنید به کمیسیون توسعه و حمایت از حقوق بشر، جلسه ۲۶، قطعنامه ۲۰۰۱/۲۱، E / CN.4 / Sub.2 / Res / 2001/21. ۳۴. اعلامیه جهانی حقوق بشر، ماده ۸؛ اظهارنظر عمومی شماره ۹ (۱۹۹۸)، پاراگراف ۳ و ۹؛ اصول لیمبورگ پاراگراف ۱۹؛ دستورالعمل ماستریخت پاراگراف ۲۲. ۳۵.به اظهارنظر عمومی شماره ۹ (۱۹۹۸) پاراگراف ۹ (در خصوص جبران خسارت اداری) مراجعه کنید. ماده ۱۴ (۱) میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی را نیز ببینید. ۳۶ .پاراگراف ۹ اظهارنظر عمومی شماره ۹را ببینید. ۳۷. کمیته حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، جلسه هجدهم، جهانی‌سازی و حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، بیانیه کمیته حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، ۱۱ مه ۱۹۹۸ در پاراگراف ۵.